Rodzic w pracy – jakie są główne prawa pracownicze i przywileje dla mam i ojców?

prawa mamy w pracy

Polskie prawo pracy w sposób szczególny chroni kobiety ciężarne. Zapewnia też szereg przywilejów dla rodziców, w tym specjalne przepisy dla matek karmiących. Sprawdź, czy ciężarna pracownica może zostać zwolniona i czy może wychodzić w godzinach pracy na badania, ile trwa urlop wychowawczy i czy rodzice mogą skorzystać ze zwolnienia na chore dziecko.

Jesteś chroniona przed zwolnieniem w czasie ciąży

Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu pracy pracodawca nie ma prawa rozwiązać i wypowiedzieć umowy o pracę pracownicy będącej w ciąży i podczas trwania urlopu macierzyńskiego. Ciężarnych pracownic nie wolno też delegować do prac nocnych i zmieniać miejsc ich pracy. Taka ochrona nie obejmuje kobiet zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych (zlecenia, o dzieło, agencyjnej) i samozatrudnionych. Ochronie nie podlegają pracownice zatrudnione na podstawie umowy o pracę na okres próbny poniżej miesiąca i tymczasowo, gdy łączny okres wykonywania pracy nie przekracza dwóch miesięcy lub gdy umowa o pracę na czas określony została zawarta w celu zastępstwa pracownika [1].

Możesz wziąć zwolnienie na badania w czasie ciąży

Zgodnie z art. 185 Kodeksu pracy ciężarnej przysługuje prawo zwolnienia od pracy na czas badań lekarskich związanych z ciążą, jeśli nie ma możliwości wykonać ich poza godzinami sprawowania obowiązków pracowniczych. Za czas nieobecności w pracy z tego powodu pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia. W przypadku, gdy ciężarna korzysta z prywatnej opieki medycznej, w ramach której może skorzystać z późnych godzin wieczornych, taki przywilej jej nie przysługuje [2].

Masz prawo do przerw na karmienie piersią

Nie tylko ciężarna może skorzystać ze specjalnych przywilejów w pracy. W polskim prawie funkcjonują przepisy dla matki karmiącej. Kobieta w okresie laktacji może skorzystać z dwóch 30-minutowych przerw w pracy, które są wliczane do wymiaru pracy. W przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka przysługują dwie 45-minutowe przerwy na karmienie. Przy wymiarze pracy wynoszącym 6 godzin można skorzystać z jednej przerwy, a kiedy kobieta pracuje mniej niż 4 godziny dziennie, przerwy na karmienie nie przysługują. Aby móc korzystać z tych przepisów dla mam karmiących, konieczne jest złożenie wniosku o przerwy na karmienie u pracodawcy. W szczególnych przypadkach, gdy okres karmienia piersią znacznie się przedłuża, pracodawca może żądać od pracownicy oświadczenia o karmieniu piersią potwierdzonego przez lekarza [3].

Urlop rodzicielski i nie tylko

Zastanawiasz się, jak przedstawia się kwestia urlopów dla rodziców? Przede wszystkim mogą oni skorzystać z urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Przysługuje im również urlop wychowawczy i okolicznościowy.

Urlop macierzyński przysługuje matce nowo narodzonego dziecka, o ile opłaca składki na ubezpieczenie chorobowe. Co do zasady zaczyna się on od dnia porodu, lecz można z niego skorzystać już od 6 tygodni przed porodem. To, ile trwa macierzyński, zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. W przypadku urodzenia jednego dziecka urlop macierzyński trwa 20 tygodni, jeśli jest to dwoje dzieci ‒ 31 tygodni, troje ‒ 33 tygodnie, czworo ‒ 35 tygodni, pięcioro lub więcej dzieci ‒ 37 tygodni. Ile jest płatne macierzyńskie? Za czas urlopu macierzyńskiego ZUS wypłaca zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku [4].

Urlop macierzyński może być częściowo wykorzystany przez ojca dziecka lub innego członka najbliższej rodziny. To, ile trwa tacierzyński, zależy od czasu urlopu macierzyńskiego wykorzystanego przez matkę. Pamiętaj, że matka obowiązkowo musi na nim przebywać przez 14 tygodni. Dla ojca pozostanie wtedy maksymalnie 6 tygodni urlopu. Pamiętaj, że urlop tacierzyński a ojcowski to nie to samo. Urlop ojcowski przysługuje tylko ojcu nowo narodzonego dziecka i jest udzielany niezależnie od urlopu macierzyńskiego matki. Wynosi 14 dni [5]. Ojcu na urodzenie dziecka przysługuje też urlop okolicznościowy, który trwa 2 dni (matka przebywa wtedy na urlopie macierzyńskim) [6].

Urlop macierzyński bywa mylony z rodzicielskim. Urlop macierzyński a rodzicielski to odrębne przywileje. Urlop rodzicielski przysługuje po urlopie macierzyńskim. Aby z niego skorzystać, trzeba w całości wykorzystać urlop macierzyński. Ile trwa urlop rodzicielski? Wynosi on 32 tygodnie na jedno dziecko, a przy urodzeniu większej liczby dzieci 34 tygodnie. Może być wykorzystany w całości lub w czterech częściach. Urlop rodzicielski może wykorzystać zarówno matka, jak i ojciec do 6 roku życia dziecka. Czy urlop rodzicielski jest płatny? Pracownik otrzymuje 80% podstawy stanowiącej zasiłek macierzyński, a jeśli wniosek o urlop rodzicielski złoży później (do 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu), to zasiłek za 6 tygodni wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku, natomiast za pozostały okres 60% [7].

Rodzice mogą również skorzystać z urlopu wychowawczego po macierzyńskim. Przyznaje się go w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Czy urlop wychowawczy jest płatny ? Nie, jest to urlop bezpłatny. Ile trwa wychowawczy? Limit wynosi 36 miesięcy łącznie na rodziców. Można go wykorzystać jednorazowo lub w 5 częściach. Urlop wychowawczy należy wykorzystać do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat [8].

Zwolnienie na chore dziecko

Kiedy dziecko zachoruje, rodzic może skorzystać ze zwolnienia lekarskiego, o ile ma ubezpieczenie chorobowe i nikt inny nie może zaopiekować się dzieckiem. Rodzic będzie miał nie tylko usprawiedliwioną nieobecność w pracy, ale i wypłacony mu zostanie zasiłek opiekuńczy, który wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku [9]. Co do zasady oboje rodziców nie może jednocześnie korzystać ze zwolnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Wyjątek stanowi choroba kilkorga dzieci, kiedy któreś z nich wymaga pobytu w szpitalu [10]. W roku kalendarzowym rodzicowi przysługuje 14 dni na chore dziecko w wieku powyżej 14 lat, 30 dni na chore dziecko z niepełnosprawnością w wieku 14‒18 lat, 60 dni na dziecko chore poniżej 14 lat lub zdrowe poniżej 8 lat (w przypadkach określonych w odpowiednich przepisach) [9].

  1. R. Pilarski, Pracownica w ciąży – ochrona stosunku pracy, [online] https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-pracownica-w-ciazy-ochrona-stosunku-pracy (dostęp: 18.03.2022).
  2. Prawo do zwolnień na badania lekarskie związane z ciążą, [online] http://dogma.org.pl/prawo-do-zwolnien-na-badania-lekarskie-zwiazane-z-ciaza/ (dostęp: 18.03.2022).
  3. Uprawnienia pracownic w ciąży i karmiących piersią oraz pracowników opiekujących się małymi dziećmi, [online] https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/00182 (dostęp: 08.03.2022).
  4. E. Panufnik, Urlop macierzyński 2022, [online] https://kadry.infor.pl/urlopy/macierzynski/5396280,Urlop-macierzynski-2022.html (dostęp: 18.03.2022).
  5. E. Panufnik, Urlop ojcowski 2022 – ile dni, ile płatny, [online] https://kadry.infor.pl/urlopy/urlop-ojcowski/5393242,Urlop-ojcowski-2022-ile-dni-ile-platny.html (dostęp: 18.03.2022).
  6. D. Hermann-Marciniak, Urodzenie dziecka – 2 dni urlopu okolicznościowego tylko dla ojca, [online] https://kadry.infor.pl/urlopy/urlopy-okolicznosciowe/5222395,Urodzenie-dziecka-2-dni-urlopu-okolicznosciowego-tylko-dla-ojca.html (dostęp: 18.03.2022).
  7. E. Panufnik, Urlop rodzicielski 2022, [online] https://kadry.infor.pl/urlopy/urlop-rodzicielski/5410364,Urlop-rodzicielski-2022.html (dostęp: 18.03.2022).
  8. E. Panufnik, Urlop wychowawczy 2022, [online] https://kadry.infor.pl/urlopy/wychowawczy/5397899,Urlop-wychowawczy-2022.html (dostęp: 18.03.2022).
  9. K. Czernik, Zwolnienie lekarskie L4 na dziecko. Kto może otrzymać, jakie warunki trzeba spełniać, ile wynosi?, [online] https://dziennikpolski24.pl/zwolnienie-lekarskie-l4-na-dziecko-kto-moze-otrzymac-jakie-warunki-trzeba-spelniac-ile-wynosi/ar/c10-14772028 (dostęp: 10.03.2022).
  10. K. Tokarczyk, Zwolnienie lekarskie na chore dziecko – kiedy przysługuje?, [online] https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-zwolnienie-lekarskie-na-chore-dziecko (dostęp: 10.03.2022).

Olga Dąbska, dr nauk o zdrowiu

Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Doktorat na Wydziale Nauk o Zdrowiu z zakresu geriatrii. Jest autorką kilkudziesięciu publikacji naukowych z zakresu geriatrii, promocji zdrowia i profilaktyki w czasopismach krajowych i zagranicznych. Opracowuje teksty do czołowych platform i serwisów internetowych o zdrowiu i zdrowym stylu życia. Jest też redaktorką w magazynie o stomatologii.

Kontakt: PPF „HASCO-LEK” S.A. ul. Żmigrodzka 242e, 51-131 Wrocław

Informacja o leku: tel. (+48 22) 742 00 22
informacjaoleku@hasco-lek.pl

Korzystanie z serwisu nie zastępuje diagnozy lekarza czy konsultacji farmaceuty, zaleceń lekarza, czy farmaceuty co do przyjmowania leków, a także treści ulotki i Charakterystyki Produktu Leczniczego. Dołożyliśmy wszelkich starań, aby opublikowane opracowania były najwyższej jakości i odpowiadały potrzebom czytelników, a również były zgodne z obowiązującymi przepisami i wytycznymi. Nie ponosimy odpowiedzialności za własne decyzje użytkowników, mogące mieć wpływ na ich zdrowie, prowadzoną działalność gospodarczą lub zawodową.